Creative Economy Agency

ในโลกที่แข่งขันกันด้วยวัฒนธรรมมากขึ้นเรื่อย ๆ ศิลปินผู้สร้างสรรค์ผลงานกลับยังคงขาดหลักประกันทางเศรษฐกิจในการอยู่รอด ยังต้องหันไปพึ่งพางานเสริมต่าง ๆ เพื่อนำรายได้หลังจากถูกแบ่งค่าใช้จ่ายแล้วมาทำงานที่ตนรัก 

ปัญหานี้ไม่ใช่เรื่องใหม่ หลายประเทศได้ทดลองนโยบายต่าง ๆ เพื่อบรรเทาปัญหานี้อยู่เป็นระยะ แต่ก็ยังไม่เจอทางออกที่เห็นผลอย่างยั่งยืนแก่ศิลปิน 

แต่เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา แพทริก โอ’ดอนอแวน (Patrick O'Donovan) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรมของไอร์แลนด์ ได้เปิดตัวโครงการรายได้พื้นฐานสำหรับศิลปิน (Basic Income for the Arts) หรือ BIA ขึ้นอย่างเป็นทางการ “นี่คือก้าวสำคัญครั้งใหญ่ที่ประเทศอื่น ๆ ยังไม่ได้ดำเนินการ”

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรมของไอร์แลนด์ระบุว่า โครงการนี้เป็นจุดเริ่มต้นของโอกาสแก่ศิลปินทุกแขนงและหวังว่าจะสามารถขยายผลได้ในอนาคต 

"เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์ของประเทศที่เรามีระบบรายได้พื้นฐานในลักษณะถาวรแก่ศิลปิน ซึ่งจะพลิกโฉมวิธีที่เราให้คุณค่าแก่ศิลปะและความคิดสร้างสรรค์ และทำให้ไอร์แลนด์มีความโดดเด่นแตกต่างจากประเทศอื่น ๆ ในเรื่องการสนับสนุนวัฒนธรรมและความคิดสร้างสรรค์" 

Photo Credit: https://unsplash.com/photos/people-waiting-at-a-mural-adorned-bus-stop-FkU8vc4fsAM

จากโครงการทดลองในช่วงโควิด-19 สู่โครงการถาวรในปี 2026

โครงการถาวรนี้ต่อยอดมาจากโครงการนำร่องที่ดำเนินการระหว่างปี 2022–2025 ซึ่งเริ่มต้นขึ้นเพื่อช่วยเหลือศิลปินที่ได้รับผลกระทบจากมาตรการปิดเมืองในช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 แม้ว่าหลายเมืองทั่วโลกจะเคยดำเนินโครงการนำร่องในลักษณะใกล้เคียงกัน แต่เชื่อกันว่า ไอร์แลนด์เป็นประเทศแรกของโลกที่ยกระดับโครงการประเภทนี้ให้เป็นนโยบายถาวรโดยใช้งบประมาณจากภาครัฐโดยตรง

รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรมของไอร์แลนด์กล่าวว่า "ผลการวิจัยจากโครงการนำร่องแสดงให้เห็นอย่างต่อเนื่องว่า โครงการนี้สร้างผลเชิงบวกต่อผู้ที่ได้รับการสนับสนุนอย่างชัดเจน ขณะเดียวกันก็สะท้อนให้เห็นว่า การประกอบอาชีพศิลปินในไอร์แลนด์ยังคงเป็นเรื่องที่ยากลำบากจากการต้องเผชิญกับความไม่มั่นคงด้านรายได้อย่างแพร่หลาย"

โดยผลสำรวจที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐในการจัดทำชี้ว่า ทุก ๆ 1 ยูโรที่รัฐบาลลงทุนในโครงการนำร่อง สามารถสร้างผลตอบแทนกลับคืนสู่สังคมและเศรษฐกิจได้ 1.39 ยูโร ขณะเดียวกันยังช่วยให้ศิลปินมีเวลาทุ่มเทให้กับการสร้างสรรค์ผลงานมากขึ้น และที่สำคัญ โครงการนำร่องสามารถยกระดับคุณภาพชีวิตให้กับศิลปินได้ดีขึ้น

ผู้เชี่ยวชาญมองว่า โครงการรายได้พื้นฐานจำนวนมากที่ผ่านมาไม่ประสบความสำเร็จ เนื่องจากผู้คนในแทบทุกกลุ่มความคิดทางการเมืองต่างมีความกังวลว่า มาตรการดังกล่าวอาจบั่นทอนคุณค่าของการทำงานเพื่อหารายได้เลี้ยงชีพ นอกจากนี้ ต้นทุนที่สูงของโครงการยังเป็นอุปสรรคสำคัญต่อการขยายผลในวงกว้าง

ทว่า สิ่งที่ทำให้ไอร์แลนด์แตกต่างคือ โครงการ BIA ได้รับการสนับสนุนอย่างกว้างขวางจากประชาชนทั่วไป ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงกลุ่มศิลปินหรือผู้ที่ได้รับประโยชน์โดยตรงเท่านั้น

ข้อมูลจากการรับฟังความคิดเห็นสาธารณะเกี่ยวกับโครงการ BIA เมื่อเดือนตุลาคมปีที่ผ่านมาระบุว่า พบว่า 97% ของประชาชนทั่วไปและบุคลากรในภาคศิลปะ สนับสนุนให้โครงการดังกล่าวดำเนินต่อไปในรูปแบบถาวร

การรับฟังความคิดเห็นครั้งนี้ได้รับคำตอบมากกว่า 7,600 รายการจากประชาชนทั่วไป และมากกว่า 7,400 รายการจากศิลปินที่ไม่ได้รับเงินสนับสนุนจากโครงการ 

นอกจากนั้น ปัจจัยสำคัญอีกประการหนึ่งคือ โครงการ BIA ถือกำเนิดขึ้นในช่วงการแพร่ระบาดของโควิด-19 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ผู้คนตระหนักถึงความสำคัญของศิลปะและวัฒนธรรมมากขึ้น ประสบการณ์ดังกล่าวมีส่วนสำคัญในการสร้างและตอกย้ำการสนับสนุนจากสาธารณชนต่อโครงการ BIA

Photo Credit: https://unsplash.com/photos/children-in-costumes-participating-in-a-parade-gHGKuYB7DZk

ระเบียบและเกณฑ์ในการคัดเลือกผู้ได้รับเงินสนับสนุน

กระทรวงวัฒนธรรมของไอร์แลนด์ระบุว่า ผู้สมัครจำนวน 2,000 คนจะได้รับการคัดเลือกผ่าน "กระบวนการสุ่มคัดเลือกแบบไม่เปิดเผยตัวตน" เพื่อให้ผู้สมัครทุกคนมีโอกาสได้รับการคัดเลือกอย่างเท่าเทียมกัน

สำหรับเงื่อนไขเบื้องต้นนั้นร ผู้สมัครจะต้องมีคุณสมบัติดังต่อไปนี้

• พำนักอยู่ในไอร์แลนด์ ณ วันที่สมัคร
• เป็นศิลปินมืออาชีพที่มีการประกอบวิชาชีพด้านการสร้างสรรค์อย่างจริงจัง
• มีการประกอบวิชาชีพสร้างสรรค์ที่มีฐานหลักอยู่ในไอร์แลนด์

โดยผู้ที่ได้รับคัดเลือกจะได้รับเงินสนับสนุนจำนวน 325 ยูโรต่อสัปดาห์ เป็นระยะเวลา 3 ปี โดยไม่ต้องมีการใช้ทุนคืน ไม่มีการผูกมัดห้ามสมัครยื่นขอทุนอื่นเพิ่มเติม มีเพียงเงื่อนไขเดียวคือ การร่วมมือตอบแบบสำรวจกับทางโครงการเพื่อประเมินผลลัพธ์ตลอดโครงการ และสำหรับผู้ที่ไม่ได้รับการคัดเลือกในรอบปี 2026-2029 จะยังสมัครเข้าร่วมโครงการรอบถัดไปในปี 2029 ได้ (ส่วนผู้ที่ได้รับคัดเลือกในปี 2026 จะสมัครอีกครั้งได้ใหม่ในรอบปี 2032-2035)

เคย์ลิน โฮแกน (Caelainn Hogan) นักเขียนอิสระชาวไอร์แลนด์ได้เล่าประสบการณ์ของตัวเองในฐานะผู้ได้รับเงินสนับสนุนจากโครงการนำร่องลง The Guardian ว่า “รายได้พื้นฐานนี้ทำให้ฉันมีอิสระมากขึ้นในการทดลองกับงานของตัวเอง”

เพียงไม่กี่เดือนหลังจากได้เข้าร่วมโครงการ เคย์ลินพบว่าตัวเองตั้งครรภ์ “รายได้พื้นฐานนี้ช่วยให้ฉันตัดสินใจเลือกที่จะมีลูกได้ เพราะฉันมั่นใจว่าจะยังสามารถทำงานสร้างสรรค์ได้ต่อไป และยังคงรักษาพื้นที่สตูดิโอขนาดเล็กของฉันไว้ได้ ซึ่งตั้งอยู่ในโกดังที่มีแสงธรรมชาติส่องเข้าถึงใจกลางกรุงดับลิน”

อย่างไรก็ตาม โครงการก็ไม่ได้ปราศจากเสียงวิพากษ์วิจารณ์ โดยจากผู้สมัครเข้าร่วมโครงการนำร่องในปี 2022 จำนวน 8,200 คน มีเพียง 2,000 คนเท่านั้นที่ได้รับเลือก สถานการณ์ดังกล่าวก่อให้เกิดความกังวลบางประการในแวดวงศิลปะและวัฒนธรรม โดยผู้ที่ได้รับเลือกหลายคนไม่ต้องการเปิดเผยว่าตนเองได้รับสิทธิ์ เพราะเกรงว่าจะสร้างความรู้สึกไม่พอใจแก่ผู้สมัครอีกกว่า 6,000 คนที่ไม่ได้รับการคัดเลือก

ขณะเดียวกัน ยังมีผู้วิจารณ์บางส่วนที่ตั้งคำถามต่อการให้ความสำคัญกับศิลปินเป็นพิเศษ เมื่อเทียบกับแรงงานกลุ่มอื่น ๆ ที่อาจเผชิญความยากลำบากและมีความจำเป็นในการได้รับการสนับสนุนเช่นเดียวกัน

Photo Credit: https://unsplash.com/photos/XnkAtUo5Oac

แต่อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันโครงการนี้ใช้งบประมาณเพียง 25 ล้านยูโรเท่านั้น ด้วยต้นทุนที่ต่ำ จึงเปิดโอกาสให้มีการพิจารณาขยายโครงการ BIA ในอนาคต โดยเฉพาะหากเกิดภัยคุกคามอย่างรุนแรงต่อการจ้างงานและการดำรงชีพของผู้คน

ท้ายที่สุด นักเฝ้ามองทางสังคมจากทั่วโลกคงจะให้ความสนใจในโครงการนี้และเฝ้ามองผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมจากโครงการในอนาคต อานา คินเซล่า (Ana Kinsella) นักเขียนจากดับลินกล่าวถึงโครงการนี้ไว้อย่างเห็นภาพว่า “ไอร์แลนด์เป็นประเทศที่ให้ความสำคัญกับการสนับสนุนศิลปะ แต่สิ่งที่สำคัญไม่แพ้กันคือ การสนับสนุนศิลปะก็สร้างประโยชน์ให้กับไอร์แลนด์เช่นกัน ไม่ว่าจะในฐานะเรื่องราวเชิงบวกที่ช่วยสร้างภาพลักษณ์ของประเทศ หรือเป็นเครื่องมือในการแสดงให้โลกเห็นถึงทุนทางวัฒนธรรมที่ไอร์แลนด์มีอยู่บนเวทีโลก”

ที่มา: บทความ “Ireland’s basic income scheme for artists points at how governments could help sectors in crisis” โดย Andrew White
บทความ “Ireland launches world first scheme to provide basic income for artists” โดย Angus Harron
บทความ “Ireland’s basic income for the arts scheme becomes permanent” โดย Rory Carroll
บทความ “Ireland’s basic income for artists changed my life. Other people deserve the same luck” โดย Caelainn Hogan
ข่าว “Public consultation confirms overwhelming support for making Basic Income for the Arts permanent” จาก www.gov.ie
ข่าว “Minister O’Donovan announces the New Basic Income for the Arts scheme” จาก www.gov.ie
ข่าว “Basic Income for the Arts Scheme 2026-2029 Guidelines for Application” จาก www.gov.ie

เรื่อง: คณิศร สันติไชยกุล

TAGS: #Creative Economy Update