หน้าถัดไปของวงการหนังสือ: เมื่อ AI เปลี่ยน “ผู้อ่าน” ให้เป็น “ผู้สนทนา”
ในอดีต เมื่ออ่านหนังสือแล้วไม่เข้าใจ คุณจะทำอย่างไร?
อ่านหนังสือเล่มอื่นเพิ่มเติม, ถามเพื่อนหรืออาจารย์, เสิร์ชหาคำตอบในอินเทอร์เน็ต หรือตั้งกระทู้ถามลงเว็บบอร์ด
แต่ในปัจจุบัน คำตอบของคนส่วนใหญ่เชื่อได้ว่าคือ การถามปัญญาประดิษฐ์หรือ AI
AI ถูกพัฒนาอย่างก้าวกระโดดในทุกแวดวงอุตสาหกรรม ไม่เว้นแม้กับอุตสาหกรรมหนังสือ บริษัทและแพลตฟอร์มยักษ์ใหญ่ต่างคิดหาวิธีในการนำ AI มาประยุกต์ใช้ สร้างฟีเจอร์หรือลูกเล่นใหม่ ๆ ให้กับการอ่านอยู่ตลอดเวลา
ปลายปีที่ผ่านมา มีตัวอย่างการนำ AI มาผนวกเข้ากับฟีเจอร์เพื่อการอ่านหนังสือเกิดขึ้น 2 กรณี ได้แก่ ฟีเจอร์ “Ask this Book” ของ Amazon ที่เปิดตัวบนอุปกรณ์ Kindle และฟีเจอร์ “VoiceChat” ของ ElevenLabs แพลตฟอร์มสร้างเสียงพูดจากตัวอักษรด้วย AI
Photo Credit: https://www.aboutamazon.com/news/books-and-authors/kindle-recaps-feature-ebook-series-refreshers
Amazon “Ask this Book” เมื่อหนังสือตอบคำถามตัวเองได้
Amazon ยักษ์ใหญ่แห่งวงการอีบุ๊กเปิดตัวฟีเจอร์ “Ask this Book” บนอุปกรณ์ Kindle เพื่อให้ผู้อ่านสามารถไฮไลต์ข้อความที่สนใจหรือพิมพ์คำถามคุยกับแชตบอท เพื่อขอคำตอบแบบไม่มีการเปิดเผยเนื้อหาสำคัญ (Spoiler-free) เกี่ยวกับพล็อตเรื่อง ตัวละคร และใจความสำคัญ
โฆษกของ Amazon ให้สัมภาษณ์กับนิตยสาร Publishers Weekly ว่า “Ask this Book ถูกออกแบบมาเพื่อเป็นเครื่องมือช่วยในการทำความเข้าใจเนื้อหาสำหรับลูกค้าที่ซื้อหรือยืมหนังสือไปแล้ว โดยจะให้ข้อมูลที่เป็นข้อเท็จจริงเพื่อช่วยให้พวกเขาเข้าใจสิ่งที่กำลังอ่านได้ดียิ่งขึ้น อย่างไรก็ตาม คำตอบที่ AI สร้างขึ้นจะถูกจำกัดให้อยู่ภายในระบบเท่านั้น ไม่สามารถคัดลอกหรือแชร์ออกไปภายนอกได้ เพื่อรักษาความปลอดภัยของข้อมูล”
Amazon กล่าวเพิ่มเติมว่า "ผู้อ่านต่างก็ตั้งคำถามเหล่านี้ผ่านการค้นหาทางอินเทอร์เน็ตมานานหลายปีแล้ว และฟีเจอร์นี้ก็มีความเป็นธรรมชาติมากกว่า ไม่มีการสปอยล์เนื้อหา และช่วยให้ลูกค้าอ่านหนังสือต่อไปได้อย่างไหลลื่นขึ้นโดยไม่ต้องสลับหน้าจอไปค้นหาข้อมูลภายนอก"
Photo Credit: https://www.freepik.com/free-photo/teenage-girl-reading-book-park-sitting-bench-girl-reading-book-park_418364085.htm#fromView=search&page=4&position=49&uuid=259eaad2-3e09-4be7-9e90-913c62ce7177&query=audiobook
ElevenLabs “VoiceChat” ฟีเจอร์ช่วยสร้าง Book Club ส่วนตัวในรูปแบบเสียง
ในขณะที่ Amazon เน้นสายอ่าน ElevenLabs แพลตฟอร์มสร้างเสียง AI ระดับโลก ก็ส่งฟีเจอร์ “VoiceChat” มาเอาใจสายฟัง (Audiobook) ฟีเจอร์นี้ช่วยให้ผู้ฟังสามารถพูดคุยโต้ตอบกับหนังสือเสียงได้ประหนึ่งมี "Book Club ส่วนตัว"
"มันทำงานคล้ายกับการมีบุ๊กคลับ (Book Club) ส่วนตัว คุณสามารถขอให้ AI สรุปเนื้อหา ถามรายละเอียดเกี่ยวกับตัวละครหรือพล็อตเรื่องที่ลืมไปแล้ว หรือเช็กข้อมูลบางอย่างที่คุณฟังข้ามไป แล้วหนังสือก็จะตอบกลับมาด้วยน้ำเสียงที่เป็นธรรมชาติเสมือนกำลังสนทนากับเพื่อน" แมดเดลีน ชู (Madeline Shue) ทีมงานฝ่ายกลยุทธ์และการเติบโตจาก ElevenLabs อธิบายถึงมิติใหม่ของการเสพคอนเทนต์เสียง
ทั้งสองฟีเจอร์นี้เปิดให้ผู้อ่านสามารถตั้งคำถามเกี่ยวกับหนังสือผ่าน AI ได้เหมือนกัน แต่แนวทางการจัดการเรื่องลิขสิทธิ์และการขออนุญาตของทั้งคู่กลับแตกต่างกัน ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงช่องว่างทางลิขสิทธิ์ที่ต้องพิจารณาขอบเขตกันใหม่
Photo Credit: https://www.freepik.com/free-photo/beautiful-woman-wearing-white-t-shirt-holding-books_5896869.htm#fromView=search&page=1&position=23&uuid=2d502ec4-5593-4704-ba0f-de6b7a44fc89&query=book+rights
ลิขสิทธิ์ในเขตแดนใหม่ : ใครคือเจ้าของ “การตีความ” การอ่าน
แม้เทคโนโลยีจะดูสวยหรู แต่ในมุมมองของสมาคมนักเขียน (Authors Guild) กลับออกมาโต้ตอบต่อฟีเจอร์ Ask this Book ว่านี่คือความท้าทายครั้งใหญ่ต่อกฎหมายลิขสิทธิ์เดิม “Amazon กำลังเปลี่ยนหนังสือให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์เชิงโต้ตอบที่สืบค้นได้ ซึ่งเป็นรูปแบบใหม่ที่ควรมีการเจรจาขอใช้สิทธิ์โดยเฉพาะ”
สมาคมนักเขียนมองว่า การนำ AI มาประมวลผลและจัดเก็บไว้เพื่อตอบคำถาม ไม่อยู่ภายใต้ขอบเขตของกฎหมายลิขสิทธิ์เดิมที่มีอยู่ แต่ควรถือเป็นการนำไปดัดแปลง มากไปกว่านั้น ฟีเจอร์นี้ยังไม่อนุญาตให้สำนักพิมพ์หรือนักเขียนเลือกที่จะเข้าร่วมหรือถอนตัวจากฟีเจอร์นี้ ที่ยิ่งอาจเป็นการสร้างบรรทัดฐานที่อันตรายต่ออนาคตของการขออนุญาตใช้สิทธิ์สำหรับฟีเจอร์ AI โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อพิจารณาว่า Amazon เป็นเจ้าในตลาดอีบุ๊ก
ด้าน Amazon ยืนยันว่า ฟีเจอร์นี้ไม่จำเป็นต้องขอสิทธิ์เพิ่มเติม เพราะฟีเจอร์นี้ "ใช้เนื้อหาจากหนังสือเป็นเพียงคำสั่ง (Prompt) เท่านั้น และคำสั่งนั้นจะไม่มีการเก็บรักษาหรือบันทึกไว้เพื่อฝึกฝนโมเดล AI"
ในขณะที่ ElevenLabs จำกัดการใช้งานเฉพาะหนังสือที่นักเขียนอิสระอัปโหลดขึ้นเอง ไม่รวมถึงผลงานของสำนักพิมพ์รายใหญ่ จึงหลีกเลี่ยงปัญหาลิขสิทธิ์ได้ในระดับหนึ่ง
ในอนาคต ElevenLabs กำลังเดินหน้าเจรจากับเหล่าสำนักพิมพ์เพื่อทำข้อตกลงลิขสิทธิ์ใหม่ "เราได้รับฟังจากสำนักพิมพ์หลายแห่งว่า การโต้ตอบในลักษณะนี้อาจเปิดโอกาสที่น่าสนใจในการขยายผลและสร้างรายได้จากทรัพย์สินทางปัญญา (IP) ของพวกเขา" แมดเดลีนกล่าวเสริม "เป้าหมายสูงสุดของเราคือการเป็นพันธมิตรกับสำนักพิมพ์ที่ต้องการสร้างนวัตกรรมนี้ และช่วยให้นักเขียนสร้างรายได้จากปฏิสัมพันธ์รูปแบบนี้"
Photo Credit: https://unsplash.com/photos/an-open-book-sitting-on-top-of-a-carpet--XeNMy8Xc0A
อย่างไรก็ตาม ฟีเจอร์ทั้งสองนี้กำลังสะท้อนให้เห็นว่า AI กำลังเปลี่ยนบทบาทจาก "เครื่องมือช่วยเขียน" มาเป็น "ผู้กำหนดวิธีที่ผู้อ่านทำความเข้าใจเนื้อหา" กลุ่ม Writer Beware ซึ่งมีหน้าที่หลักในการเตือนนักเขียนให้ระวังพฤติกรรมฉ้อฉลและผู้ไม่หวังดีในวงการ ออกมาเตือนว่า “เมื่อ AI เริ่มสร้างคำอธิบายหรือความคิดเห็นเกี่ยวกับงานที่มีลิขสิทธิ์ สิ่งที่เกิดขึ้นจะไม่ใช่แค่ ‘ข้อความต้นฉบับ’ อีกต่อไป แต่กลายเป็น ‘อีกเวอร์ชันหนึ่ง’ ของเนื้อหา เวอร์ชันที่ถูกกรองและตีความผ่านมุมมองของเครื่องจักร”
สมาคมนักเขียนยังได้กระตุ้นให้ Amazon "เปลี่ยนมาใช้โมเดลแบบขออนุญาตและจ่ายค่าตอบแทน สิ่งเหล่านี้คือการใช้งานรูปแบบใหม่ทั้งหมด ซึ่งอยู่นอกเหนือขอบเขตลิขสิทธิ์ที่ระบุไว้ในสัญญาจัดพิมพ์ ข้อตกลงการค้าปลีก และเงื่อนไขการให้บริการของแพลตฟอร์มส่วนใหญ่"
มากไปกว่านั้น ยังมีประเด็นเรื่องความน่าเชื่อถือของเนื้อหาที่ AI สร้างขึ้น หาก AI ตีความพล็อตเรื่องหรือแรงจูงใจของตัวละครผิดพลาด ความเข้าใจของผู้อ่านต่องานของนักเขียนก็อาจบิดเบือนไปด้วย โดยที่นักเขียนไม่มีสิทธิ์แก้ไขหรือโต้แย้งสิ่งที่ AI พูดถึงงานของตัวเองเลย
กรณี Ask this Book ของ Amazon และ VoiceChat ของ Elevenlabs จึงไม่ใช่แค่เรื่องของฟีเจอร์ใดฟีเจอร์หนึ่ง แต่คือสัญญาณเตือนที่ชัดเจนว่า ในยุคที่ AI กำลังเข้ามาอยู่ใน "ทุกหน้า" ของหนังสือ คำถามว่า ใครมีสิทธิ์กำหนดความหมายของหนังสือ ระหว่างผู้สร้างสรรค์ ผู้จัดจำหน่าย และเทคโนโลยี จึงกำลังจะกลายเป็นสมรภูมิที่ต้องการคำตอบอย่างเร่งด่วน
ที่มา : บทความ “What Amazon’s ‘Ask This Book’ Feature Means for Authors” โดย Kevin J. Duncan
บทความ “Interactive AI Features in E-books, Audiobooks Drive Debate” โดย Ed Nawotka
บทความ “ElevenReader Launches Direct Sales for AI-Generated Audiobooks” โดย Ed Nawotka
บทความ “Kindle’s New Gen AI-Powered “Ask This Book” Feature Raises Rights Concerns” โดย Victoria Strauss
เรื่อง : คณิศร สันติไชยกุล
TAGS: #Creative Economy Update