Research & Report

อุตสาหกรรมภาพยนตร์กับผลกระทบจากการระบาดของไวรัส COVID-19

“ฟังฉันนะ ถ้าเราพังการกักตัวนี่ เราจะตายกันหมด”   ริปลีย์ สก็อต, ภาพยนตร์ “เอเลี่ยน”

โรคระบาดจากไวรัส COVID-19 ที่แพร่กระจายไปทั่วโลก ส่งผลกระทบต่อสภาพสังคมและเศรษฐกิจกว้างขวาง รัฐบาลของชาติที่พบการแพร่ระบาดทั่วโลกต่างสั่งปิดสถานที่ท่องเที่ยวที่มีคนจำนวนมาก ห้างสรรพสินค้า และโรงภาพยนตร์ก็เป็นจุดที่มีความเสี่ยงสูงในการแพร่เชื้อที่ถูกสั่งปิด เมื่อโรงภาพยนตร์ไม่สามารถฉายได้ ค่ายหนังต่างก็เลื่อนกำหนดการฉายหนัง รวมถึงเทศกาลภาพยนตร์สำคัญซึ่งมีแผนเปิดตัวหนังใหม่จำนวนมากก็ต้องเลื่อนหรือยกเลิกไปเช่นกัน

คาดว่าวงการภาพยนตร์ของจีนจะสูญเสียรายได้ไปมากกว่า 2 พันล้านเหรียญสหรัฐ ส่วนรายได้จากโรงภาพยนตร์เดือนมีนาคมของอเมริกาลดลง 20% สถานการณ์คล้ายคลึงกันนี้เกิดขึ้นทุกประเทศ ความไม่แน่นอนของการออกฉาย กระทบต่อเนื่องไปยังการเปิดกล้องและถ่ายทำภาพยนตร์เรื่องใหม่ 

โรงถ่ายเหิงเตี้ยนซึ่งเป็นโรงถ่ายภาพยนตร์ที่ใหญ่และสำคัญที่สุดของอุตสาหกรรมภาพยนตร์จีนปิดอย่างไม่มีกำหนด ภาพยนตร์ฟอร์มยักษ์ของอเมริกาหลายเรื่องก็เลื่อนการถ่ายทำออกไปเช่นกัน เช่น Mission Impossible 7 ที่มีกำหนดถ่ายทำในเมืองเวนิส ประเทศอิตาลี ซึ่งพบการระบาดรุนแรง ในไทย สมาคมผู้กำกับภาพยนตร์ไทยได้ออกประกาศขอความร่วมมือให้งดการถ่ายทำภาพยนตร์ ละครโทรทัศน์ และโฆษณา ซึ่งในทางปฏิบัติ คือ กองถ่ายเกือบทั้งหมดหยุดชะงักลงโดยสิ้นเชิงส่งผลกระทบต่อ “คนกอง” ที่ประกอบอาชีพในกองถ่ายและฝ่ายผลิตหน้าฉากจำนวนมากต้องตกงานและต้องหารายได้ทางอื่นเลี้ยงชีพประทังไปก่อน

สภาพเปลี่ยนแปลงฉับพลันอย่างไม่ทันตั้งตัว ทำให้ผู้ประกอบการภาพยนตร์ต้องหาช่องทางปรับตัวเพื่อเอาตัวรอดกันไปเฉพาะหน้า ผู้ที่ได้รับผลกระทบหนักสุดลำดับแรกคือเจ้าของโรงภาพยนตร์ ก่อนที่จะมีคำสั่งปิดโรงภาพยนตร์นั้น เครือโรงภาพยนตร์ใหญ่ทั้งเมเจอร์และเอสเอฟ มีแผนเปิดฉายแบบเว้นที่นั่งห่างกัน ซึ่งจะทำให้ความจุของโรงภาพยนตร์ลดลงกว่าครึ่ง แต่ก็ไม่รอดถูกสั่งปิดในที่สุด ทำให้ลูกจ้างถูกพักงานแบบไม่จ่ายค่าแรงไปก่อนจนกว่าจะมีการเปลี่ยนแปลง เครือโรงหนังต่างจังหวัดบางแห่ง เช่น ธนาซีเนเพล็กซ์ หยุดกิจการชั่วคราว ค่ายหนังพระนครฟิล์มเลิกจ้างพนักงาน 200 คน ส่วนโรงหนังอิสระอย่างบางกอกสกรีนนิ่งรูม ใช้วิธีขายตั๋วลดราคาล่วงหน้าเพื่อรักษากระแสเงินสดไว้

การปรับตัวมาฉายหนังออนไลน์ให้คนที่กักตัวอยู่บ้านชม เป็นช่องทางหนึ่งในการเผยแพร่ได้ดีขึ้น เพราะคนที่อยู่บ้านต้องการสื่อบันเทิงเพื่อบรรเทาความเบื่อหน่าย ยอดการเข้าชมภาพยนตร์ออนไลน์ในแอพพลิเคชั่นพุ่งสูงขึ้นอย่างมาก เช่น Netflix ในไตรมาสแรกมียอดผู้สมัครเข้าชมใหม่เพิ่มขึ้นมากกว่าที่คาดการณ์ไว้ถึงสองเท่าในช่วงเดือนมีนาคม-เมษายน ผลประกอบการโตขึ้น 27% จากไตรมาสเดียวกันของปีที่แล้วและกำไรเพิ่มขึ้นสองเท่า ในไทยมีการนำเอาภาพยนตร์เก่าคลาสสิค หรือภาพยนตร์อินดี้ที่ฉายจำกัดโรงมาฉายใน youtube หรือ vimeo ทดแทนเพื่อหารายได้บางส่วน ฝ่ายผู้ผลิตภาพยนตร์ก็ใช้ทักษะเฉพาะตัวในการถ่ายทำและตัดต่อเพื่อทำสื่อบันเทิงจากในบ้านส่งผ่านออนไลน์ หรือผันตัวทำอาชีพอื่นตามแต่ความถนัด

อย่างไรก็ตาม ทุกภาคส่วนในอุตสาหกรรมภาพยนตร์ที่สร้างรายได้และพลังทางวัฒนธรรมต่างส่งเสียงว่าต้องหยุดไปตั้งหลักก่อนที่จะเริ่มก้าวทำอะไรใหม่ และจำเป็นต้องได้รับการเยียวยาผลกระทบจากภาครัฐเช่นกันไม่ต่างจากอุตสาหกรรมอื่น ในเยอรมนี คณะกรรมการภาพยนตร์ตั้งกองทุนช่วยเหลือวิกฤตมูลค่า 15 ล้านยูโร เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนในการผลิตภาพยนตร์ที่ล่าช้าเนื่องจาก Covid-19 ในไต้หวัน กระทรวงวัฒนธรรมตั้งกองทุนเพื่อรักษาวัฒนธรรม 5.2 พันล้านเหรียญไต้หวัน ให้แก่คนทำงานด้านศิลปวัฒนธรรมซึ่งรวมสายงานภาพยนตร์ ตั้งแต่การอุดหนุนดอกเบี้ยให้บริษัทขนาดใหญ่ ช่วยจ่ายเงินเดือนพนักงานบางส่วน และให้เงินรายเดือนแก่ศิลปินนักแสดงอิสระเดือนละ 10,000 เหรียญไต้หวัน ส่วนในไทย กระทรวงวัฒนธรรมได้ออกหนังสือสำรวจผลกระทบความเดือดร้อนและให้ผู้เกี่ยวข้องเสนอขอการเยียวยาไปในกลางเดือนเมษายน แต่ยังไม่ได้มีมาตรการออกมาอย่างเป็นรูปธรรมชัดเจน

ปัญหาที่เกิดจาก Covid-19 นี้ทุกคนในวงการภาพยนตร์ต่างพยายามหาทางแก้ไขปรับตัวเพื่อให้รอดจนกว่าจะพ้นช่วงเวลาวิกฤต แต่จนถึงบัดนี้ก็ยังไม่อาจคาดเดาตอนจบได้ว่าจะเป็นอย่างไร

ที่มา:
บทความ “China's box office is down nearly $2 billion as movie theaters remain closed amid coronavirus concerns” จาก businessinsider.com
บทความ “Reports of the death of the film industry have been greatly exaggerated” จาก theguardian.com
บทความ “COVID-19: Answering questions from the screen sectors” จาก bfi.org.uk
บทความ “สถานการณ์ภาพยนตร์ในเมืองไทยท่ามกลางวิกฤติโควิด-19” จาก fapot.or.th
บทความ “ธนาซีเนเพล็กซ์-พระนครฟิล์ม กับการหยุดเพื่อตั้งหลัก จากโควิด-19” จาก matichon.co.th
บทความ “COVID-19 relief budget for the arts expanded to NT$5.22 billion” จาก moc.gov.tw