Research & Report

สำรวจสถานการณ์อุตสาหกรรมสร้างสรรค์ในวิกฤต COVID-19

การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ได้ส่งผลกระทบเป็นวงกว้างในอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ กิจกรรมทางเศรษฐกิจหลายแขนงต้องหยุดตัวลงชั่วคราว พิพิธภัณฑ์ แกลเลอรี ตลอดทั้งอุตสาหกรรมบันเทิงอย่างงานแสดงดนตรี กิจกรรมการแสดง ที่ต้องระงับทั้งหมด ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจของธนาคารไทยพาณิชย์ หรือ SCB EIC ได้ประเมินเศรษฐกิจไทยถดถอยและหดตัวลงเป็น -4.0% YOY ต่ำสุดในรอบ 90 ปี พร้อมทั้งปรับประมาณการเศรษฐกิจไทยปี 2563 หดตัวมากถึง -7.3% ซึ่งกระทบภาคการท่องเที่ยวและภาคการส่งออกอย่างรุนแรง

กลุ่มบริการสร้างสรรค์ (Creative Services)

อุตสาหกรรมการออกแบบทั้งการออกแบบดีไซน์ และการออกแบบเมือง ได้เข้ามามีบทบาทมากขึ้น โดยเฉพาะการออกแบบดีไซน์เข้ามาช่วยอำนวยความสะดวกในชีวิตที่ต้องใช้ระยะห่าง การบอกรายละเอียดให้ง่ายสำหรับคนทั่วไปที่จะเข้าใจในการปฏิบัติตัวในช่วงการระบาดของโรคโควิด-19 มากขึ้น รวมไปถึงการกระตุกความคิดและพฤติกรรมเพื่อให้เกิดการเปลี่ยนพฤติกรรมไปในทิศทางที่เหมาะสมและลดการแพร่ระบาดของโรค

งานด้านสถาปัตยกรรมก็มีโจทย์ใหม่ด้านการออกแบบเพื่อลดการสัมผัสพื้นผิวและเน้นความเป็นส่วนบุคคลมากขึ้น แม้แต่การออกแบบพื้นที่เมืองหรือพื้นที่ที่คนมาปฏิสัมพันธ์กันก็มีความจำเป็นต้องมีแนวคิดใหม่การออกแบบใหม่ เพื่อให้เมืองสามารถรับการระบาดของโรคในอนาคตที่อาจเกิดขึ้นได้อีก การมองไปที่เทคโนโลยีสมัยใหม่เข้ามาช่วยประเมินและลดความเสี่ยงเพื่อให้เกิดการเว้นระยะห่างทางสังคมและการฆ่าเชื้อในที่สาธารณะมีประสิทธิภาพจะกลายเป็นนวัตกรรมตั้งแต่การออกแบบจนถึงระบบหลังบ้านที่อาจเป็นโมเดลทางธุรกิจใหม่ๆ

ในขณะที่แวดวงโฆษณา ระยะแรกของการระบาดดูเหมือนว่าการออกกองถ่ายทำโฆษณานอกสถานที่ไม่สามารถทำได้เลยทำให้ต้องปรับลดคนในฝั่ง Production ลงไปบ้าง ที่สำคัญคือทุกแบรนด์ต่างชะลอเพื่อรอดูสถานการณ์หลังโควิดไป ทำให้การใช้เม็ดเงินโฆษณาลดลง แต่ทั้งนี้ผู้ประกอบการในวงการโฆษณาเองมองว่าหลังจากโควิดผ่านไประยะหนึ่งแล้วเม็ดเงินในโฆษณาน่าจะลดลง แต่งานโฆษณาฝั่งออนไลน์น่าจะมากขึ้นเพราะพฤติกรรมผู้บริโภคหันมาจับจ่ายบนแพลตฟอร์มออนไลน์มากขึ้น

กลุ่มสินค้าสร้างสรรค์ 

รายงานของ Mckinsey & Company ชี้ว่ารายได้ของอุตสาหกรรมแฟชั่นทั่วโลกหดตัวลงถึง 27 – 30%  ในภาวะเช่นนี้แบรนด์เองต้องไวขึ้น ทำให้ได้รับการรู้จักจากลูกค้าบทโลกออนไลน์เพื่อให้เกิดการส่งต่อ และเกิดยอดขาย

หลายแบรนด์เริ่มมองการไลฟ์สด หรือการนำเอาไลฟ์สตรีมมิ่งมาเป็นเครื่องมือในการขายสินค้าเพื่อให้แบรนด์อยู่รอดมากขึ้น การทำให้วงการแฟชั่นมุ่งสู่ดิจิทัลให้รวดเร็วมากขึ้น การถ่ายภาพแบบ 360 องศาแล้วเป็นตัวช่วยให้ลูกค้าตัดสินใจง่ายขึ้นบทแพลตฟอร์มออนไลน์ รวมไปถึงการให้ความสำคัญในการเล่าเรื่องมากขึ้น การสื่อสารที่ต้องเข้าใจในรายละเอียดเชิงลึก การคิดคอนเทนต์ การเจาะข้อมูลเชิงลึกทั้งตัวสินค้า ลูกค้าคือใครกันแน่ สินค้าเหมาะกับใคร ต้นทุนจริงๆเท่าไหร่ การร่วมมือจะร่วมมือกับใคร จะสื่อสารผ่านช่องทางออนไลน์ช่องทางไหนบ้าง จะสื่อสารอย่างไรที่จับใส่มือลูกค้าแล้วลูกค้าตัดสินใจซื้อได้เลย และความคิดสร้างสรรค์ใหม่ ๆ ในการสร้างผลิตภัณฑ์จะช่วยเรื่องคุณภาพสินค้าได้อย่างไรกลายเป็นโจทย์ที่ใหญ่มากของวงการแฟชั่นที่จะอยู่รอดในยุค New Normal 


กลุ่มคอนเทนต์และสื่อสร้างสรรค์

ผลกระทบที่เกิดขึ้นในวิกฤตโควิด-19 ที่กระทบต่ออุตสาหกรรมภาพยตร์โดยตรงก็คือการต้องหยุดให้บริการโรงภาพยนต์ทั้งหมด หยุดกองถ่ายทำภาพยนต์ตลอดจนเทศกาลภาพยนต์ต้องหยุดชั่วคราวและเลื่อนไปอย่างไม่มีกำหนด โดยในบางประเทศมีการเยียวยาให้แก่ภาคธุรกิจภาพยนต์ อาทิ ไต้หวัน ที่กระทรวงวัฒนธรรมของทางไต้หวันได้ตั้งกองทุนมูลค่า 5.2 พันล้านเหรียญไต้หวัน ให้แก่คนทำงานด้านศิลปวัฒนธรรมรวมทั้งสายงานด้านภาพยนต์อีกด้วย  

ขณะที่วงการ Hollywood เองก็เกิดการเปลี่ยนแปลงในขั้นตอนการถ่ายทำภาพยนต์ด้วยเช่นกัน นั่นคือ สหภาพแรงงาน Hollywood ร่วมกับ Alliance of Motion Picture and Television Producers (AMPTP) ได้ออกประกาศ white paper ซึ่งนำเสนอวิธีการถ่ายทำภาพยนตร์ และผลิตรายการโทรทัศน์อย่างปลอดภัยในยุคหลังโควิด อย่างการที่เราจะได้เห็นฉากที่นักแสดงใกล้ชิดกันหรือการต่อสู้ประชิดตัวลดน้อยลง เพื่อเข้ากับนโยบาย Social Distancing มีการลดการใช้สคริปต์กระดาษและใช้ไฟล์ดิจิทัลแทน 

ในขณะเดียวกันแพลตฟอร์มความบันเทิงอย่างการดูหนังออนไลน์ อาทิ Netflix กลับมีอัตราการเข้าชม สมัครใช้งานเพิ่มขึ้นอย่างทันตาเห็นในไตรมาสแรกผลประกอบการโตมากถึง 27% เมื่อเทียบช่วงเดียวกันกับปีก่อน หรือแอพพลิเคชั่น Live Stream อย่าง Tik Tok โด่งดังภายในข้ามคืนเพราะทุกคนอยากเสพความบันเทิง นับเป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนพฤติกรรมการเสพความบันเทิงที่เปลี่ยนไปจากวิกฤตนี้

ส่วนในฝั่งของการพิมพ์เพื่อบรรจุภัณฑ์กลับยังสามารถยืนหยัดต่อไปได้เพราะความต้องการบรรจุภัณฑ์เพื่อใช้การขนส่งสินค้าออนไลน์ที่เพิ่มขึ้น 

กลุ่มรากฐานทางวัฒนธรรมสร้างสรรค์

บุคลากรในอุตสาหกรรมดนตรีปรับตัวกับบรรยากาศของการงดการจัดการแสดงสดเพื่อลดการแพร่กระจายของโรคโดยอาศัยเทคโนโลยีสตรีมมิงในฐานะช่องทางการถ่ายทอดการแสดงแก่ผู้ชมทางบ้าน เช่น Jackson Browne หรือ the Black Crow’s Chris and Rich Robinson หรือการการสร้างประสบการณ์แปลกใหม่ผ่านสื่ออื่นอย่างเกม เป็นสื่อกลางในการจัดการสตรีมมิ่งการแสดงสดออนไลน์ เช่น การแสดงของ Travis Scott แรปเปอร์ชาวอเมริกันในเกม Fortnight ที่มีผู้เข้าขมถึง 12 ล้านคน โดย Travis ปรากฏตัวเป็นตัวละครแอนิเมชั่น  ความนิยมที่เพิ่มขึ้นของการแสดงสดออนไลน์ผ่านสตรีมมิงอาจเปิดโอกาสให้ Startp ด้านการสื่อสารสร้างรายได้ไปพร้อม ๆ กับศิลปิน

ในขณะที่การปรับตัวของพิพิธภัณฑ์ในต่างประเทศ คือ การสร้างทัวร์ชมพิพิธภัณฑ์ แบบดิจิทัลการเกิดขึ้นของช่องออนไลน์พาทัวร์ชมพิพิธภัณฑ์  ขณะที่ฝั่งพิพิธภัณฑ์ไทยได้ปรับตัวด้วยการใช้ระบบเสมือนจริง อีบุ๊ก อีเวิร์กช้อป รวมไปถึงการเพิ่มคอร์สฝึกอบรมออนไลน์ เรียกได้ว่าท่มกลางวิกฤตินี้แพลตฟอร์มดิจิทัลเข้ามามีบทบาทเป็นอย่างยิ่ง แม้แต่การเสพสื่อการแสดง ที่ต้องไปชมถึงโรงละคร โรงโอเปร่า ก็มีการจัดให้ผู้ชมได้ชมแบบออนไลน์ด้วย

ขณะที่งานฝีมือและหัตถกรรมในยุคนี้จะต้องสร้างสมดุลระหว่างจุดยืนของแบรนด์กับความต้องการของลูกค้าให้มาเจอกัน แล้วยังต้องกระจายจากศูนย์กลาง (Decentralization) ออกไปไปยังจุดย่อยๆ รวมทั้งเพิ่มเติมกระบวนการเล่าเรื่องตั้งแต่ขั้นตอนการได้มาของวัตถุดิบ จนถึงกระบวนการผลิตเพื่อให้เห็นและเกิดการส่งมอบคุณค่าของงานชิ้นนั้นได้อย่างครบถ้วน

กลุ่มอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง

ด้านอุตสาหกรรมอาหารโดยเฉพาะ ทั้ง Ready to Eat และ Ready to Meal กลับได้รับความสนใจแพลตฟอร์มการส่งอาหารได้รับความนิยมมากขึ้น ทำให้แม้แต่ธนาคารไทยพาณิชย์เองก็ร่วมมือกับคนในวงการขนส่งออนไลน์อย่าง Skootar มาร่วมมือกันส่งอาหาร กลายเป็นปรากฎการณ์ที่สำคัญอย่างมากของธุรกิจอาหารและขนส่งอาหารด่วน 

การผ่อนคลายมาตรการของรัฐจะช่วยให้การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและอุตสาหกรรมแพทย์แผนไทยโดยเฉพาะผู้ประกอบการนวดแผนไทยค่อย ๆ ฟื้นตัวขึ้น โดยศูนย์วิจัยกสิกรไทยคาดการณ์ว่ากลุ่มนักท่องเที่ยวที่มีกำลังซื้อสูงจะฟื้นตัวได้เร็วสุดเนื่องจากเป็นกลุ่มที่ไม่ได้รับผลกระทบจากเศรษฐกิจที่ชะลอตัวมากนัก 

 

เรื่อง: ชัยพร เซียนพานิช
ที่มา:  รายงาน “It’s time to rewire the fashion system: State of Fashion coronavirus update” จาก mckinsey.com
รายงาน “EIC วิเคราะห์ ธุรกิจการบินของไทยจะก้าวผ่านอย่างไรในวิกฤต COVID-19? “ จาก scbeic.com

 

รวมบทความอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ในวิกฤต COVID-19