Research & Report

การส่งออกสินค้าสร้างสรรค์ อีกหนึ่งปัจจัยที่จะพาไทยก้าวข้ามกับดักรายได้ปานกลาง


สถานการณ์โลกในขณะนี้กำลังเผชิญกับปัญหาใหญ่ โดยเฉพาะความไม่แน่นอนเรื่องสงครามการค้าระหว่างสหรัฐอเมริกาและประเทศจีน ขณะเดียวกันการแข่งขันทางการค้าระหว่างประเทศสำหรับสินค้าประเภทเดียวกันยังมีปัจจัยแข่งขันอีกมาก ไม่ว่าจะเป็นการตัดราคาสินค้าของประเทศคู่แข่ง รวมไปถึงปัจจัยภายนอกอื่นๆ เช่น ค่าเงินแข็งค่าหรืออ่อนค่า ที่ทำให้ผู้ประกอบการด้านการผลิตมีความเสี่ยงในการขายสินค้าของตัวเอง

อย่างไรก็ดี ยังมีสินค้าส่งออกบางอย่างที่สามารถหลีกเลี่ยงความไม่แน่นอน รวมไปถึงการแข่งขันที่สูง นั่นก็คือการส่งออกสินค้าประเภทความคิดสร้างสรรค์ ซึ่งสินค้าประเภทนี้มีตลาดที่เติบโตเรื่อยๆ การประชุมสหประชาชาติว่าด้วยการค้าและการพัฒนา (United Nations Conference on Trade and Development: UNCTAD) นิยามสินค้าสร้างสรรค์ว่า คือ สินค้าหรือบริการที่เพิ่มไอเดีย ความคิด หรือการเพิ่มมูลค่าของสินค้าที่แตกต่างจากสินค้าทั่วไป ไม่ว่าจะเป็น เพลง ภาพยนตร์ เสื้อผ้า ไปจนถึงเกมคอมพิวเตอร์ รวมไปถึงภาคบริการต่างๆ ที่แตกต่างจากบริการทั่วๆ ไป เช่น การออกแบบ การพัฒนา หรือการวิจัย ฯลฯ

รายงานจาก UNCTAD ในปี 2002 กล่าวว่าตลาดสินค้าสร้างสรรค์มีมูลค่าประมาณ 202,000 ล้านเหรียญสหรัฐ (หรือกว่า 6 ล้านล้านบาท) โดยในปี 2015 มูลค่าตลาดขยายมากขึ้นถึง 502,000 ล้านเหรียญสหรัฐ (หรือกว่า 15 ล้านล้านบาท) โดยเติบโตเฉลี่ยปีละประมาณ 7%

ขณะที่ประเทศไทยนั้น UNCTAD รายงานว่ามูลค่าการส่งออกของสินค้าสร้างสรรค์เติบโตมากขึ้นเรื่อยๆ ในปี 2005 มีมูลค่าการส่งออกสินค้าสร้างสรรค์เหล่านี้ประมาณ 3,700 ล้านเหรียญสหรัฐ (เกือบ 120,000 ล้านบาท) โดยในปี 2014 เติบโตสูงมากถึง 6,500 ล้านเหรียญสหรัฐ (เกือบ 200,000 ล้านบาท)

ตลาดสำคัญของการส่งออกสินค้าสร้างสรรค์ไทยนับว่าเปลี่ยนไปอย่างมาก โดยในปี 2005 ตลาดใหญ่ของไทยคือสหรัฐอเมริกา โดยมีส่วนแบ่งมากถึง 42% ขณะที่ในปี 2014 ตลาดใหญ่สุดของไทยคือ ทวีปเอเชียสูงถึง 37% ซึ่งสอดคล้องกับที่ผ่านมาเราจะเห็นว่าชาวเอเชียนิยมสินค้าสร้างสรรค์ของไทย โดยเฉพาะชาวจีน

สำหรับสินค้าไทยที่ได้รับความนิยมจากต่างประเทศมาโดยตลอดตั้งแต่ปี 2005 จนถึง 2014 นั้นคือสินค้าออกแบบจากไทย ในช่วงปี 2014 มีสินค้าของไทยที่ได้รับความนิยมมากขึ้น เช่น สินค้าผลิตด้วยมือ สิ่งพิมพ์ รวมไปถึงสื่อต่างๆ เช่น ภาพยนต์ ละคร ฯลฯ ที่มีการเติบโตมากขึ้น ขณะที่บริการด้านความสร้างสรรค์ของไทยที่ส่งออกไปต่างประเทศคือในบริการด้านข้อมูล คอมพิวเตอร์และโทรคมนาคม (Telecommunications, Computer, and Information Services) เป็นหลัก

ที่ผ่านมาสินค้าสร้างสรรค์ของไทยได้รับชื่อเสียงอย่างมาก ไม่ว่าจะเป็นเสื้อผ้าไทยหลากหลายแบรนด์ที่ดาราฮอลลิวู้ดสวมใส่ หลายชุดมีการถ่ายรูปเผยแพร่บนโซเชียลมีเดีย ซึ่งสิ่งที่ตามมาคือทำให้ผู้ผลิตเสื้อผ้าแบรนด์ไทยได้รับความนิยมมากขึ้น หรือแม้แต่ของฝากจากไทยอย่างกระเป๋าผ้าชื่อดังที่ชาวจีนที่มาเที่ยวประเทศไทยต้องต่อคิวซื้อสินค้ากันยาวเหยียด เพราะมีดีไซน์และราคาที่โดนใจ ปัจจุบันกระเป๋ายี่ห้อดังได้ขยายสาขาออกไปยังต่างประเทศแล้ว

การส่งออกสินค้าสร้างสรรค์ ยังทำให้เกิดการผลิตในอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องเพิ่มมากขึ้นอีกด้วย กรณีที่เห็นได้เด่นชัดมากที่สุดคือการส่งออกของประเทศจีนที่มีการเน้นสินค้าประเภทสร้างสรรค์มากขึ้น เช่น เสื้อผ้าที่ในอดีตจีนรับแบบเสื้อผ้าจากผู้ว่าจ้างแล้วผลิต ส่วนสินค้าอื่นๆ เช่น เครื่องใช้ไฟฟ้าก็เริ่มมีการพัฒนาฟังก์ชั่นการใช้งานที่แตกต่างจากสินค้าจากยุโรปหรือสหรัฐอเมริกา หรือแม้แต่การพัฒนาเกมบนโทรศัพท์มือถือที่เราเห็นว่าเกมดังหลายเกมมาจากผู้พัฒนาจากประเทศจีน ส่งผลให้การส่งออกสินค้าสร้างสรรค์ของจีนจากปี 2005 ที่มีมูลค่าแค่ 54,850 ล้านเหรียญสหรัฐ (ประมาณ 160,000 ล้านบาท) ในปี 2014 มูลค่าการส่งออกเพิ่มมหาศาลเป็น 191,410 ล้านเหรียญสหรัฐ (ประมาณ 5.7 ล้านล้านบาท)

เราจะเห็นว่าที่กล่าวมาทั้งหมดการส่งออกสินค้าสร้างสรรค์ส่งผลดีต่อระบบเศรษฐกิจในระยะยาวและสร้างการพัฒนาความยั่งยืนของเศรษฐกิจได้อย่างมาก และการส่งออกสินค้าประเภทสร้างสรรค์ยังเป็นอีกปัจจัยที่สามารถทำให้ไทยสามารถออกจากประเทศที่มีกับดักรายได้ปานกลาง ซึ่งเรื่องนี้กำลังสร้างความกังวลใจให้กับหลายๆ ฝ่ายว่าประเทศไทยจะสามารถก้าวพ้นอุตสาหกรรมรับจ้างผลิต ได้หรือไม่ ในช่วงที่ผ่านมาการส่งออกสินค้าสร้างสรรค์ของไทย เช่น ผลิตภัณฑ์จากสมุนไพรไทย ภาพยนต์ ละครไทย ฯลฯ ไม่ได้รับผลกระทบจากสงครามการค้าและยังเติบโตอีกด้วย นอกจากนี้รัฐบาลไทยยังสนับสนุนให้ผู้ประกอบการหันมาผลิตและส่งออกบริการเหล่านี้เพิ่มมากขึ้น ซึ่งส่งผลดีต่อทุกฝ่าย

 

ที่มา:
รายงาน UNCTAD Creative Economy Outlook โดย UNCTAD จาก unctad.org

Creative Economy: Implication for Thailand โดย International Institute for Trade and Development (ITD) จาก thaifranchisedownload.com

รายงาน การศึกษาเบื้องต้น เศรษฐกิจสร้างสรรค์ The Creative Economy โดยสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) และศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ (TCDC) จาก nesdb.go.th

งานนำเสนอ เศรษฐกิจสร้างสรรค์ของไทย บรรยายโดย นายอาคม เติมพิทยาไพสิฐ เลขาธิการคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.)  จาก nesdb.go.th