Research & Report

การเติบโตของสิทธิบัตรไทยในระดับโลก


จากผลการจัดอันดับความสามารถในการแข่งขันของประเทศ โดยสถาบัน IMD (International Institute for Management Development) ปี 2561 พบว่าประเทศไทยมีผลการจัดอันดับที่ดีขึ้นในเรื่องการคุ้มครองสิทธิบัตรของคนไทย ใน 3 ตัวชี้วัด คือ

1. จำนวนสิทธิบัตรที่ยื่นขอภายในประเทศ (Patent Applications) จากอับดับ 52 ขึ้นมาอยู่ที่อันดับ 39  
2. จำนวนสิทธิบัตรของคนไทยที่ยื่นขอต่อประชากร 100,000 คน (Patent applications per capita)จากอันดับ 60 ขึ้นมาอยู่ที่อันดับ 55 
3. จำนวนสิทธิบัตรที่มีผลบังคับใช้ต่อประชากร 100,000 คน (Number of patents in force per 100,000 inhabitants) จากอันดับ 59 ขึ้นมาอยู่ที่อันดับ 56

ปัจจุบันประเทศที่มีการยื่นจดสิทธิบัตรมากที่สุด 3 อันดับแรกในโลก คือ จีน ญี่ปุ่น และสหรัฐอเมริกา โดยในปี 2560 ยอดการขอจดสิทธิบัตรในประเทศจีนเพิ่มขึ้นถึง 45% ซึ่งเป็นผลมาจากการที่รัฐบาลจีนมุ่งเน้นการคิดค้นนวัตกรรมโดยเปลี่ยนจาก “Made in China” (ผลิตในจีน) เป็น “Created in China” (สร้างสรรค์ในจีน) โดย “หัวเว่ย” บริษัทผู้ผลิตอุปกรณ์เครือข่ายและอุปกรณ์โทรคมนาคมขึ้นแท่นจดสิทธิบัตรมากเป็นอันดับสองของโลก

ทั้งนี้ ยังมีการจำกัดความความแตกต่างระหว่างลิขสิทธิ์และสิทธิบัตร คือ ‘ลิขสิทธิ์’ (Copy Right) หมายถึง สิทธิแต่เพียงผู้เดียวที่จะกระทำการใดๆ เกี่ยวกับงาน (ตามประเภทที่กฎหมายลิขสิทธิ์ให้คุ้มครอง) ที่ผู้สร้างสรรค์ได้ริเริ่มโดยการใช้สติปัญญาความรู้ ความสามารถ และความวิริยะอุตสาหะของตนเองในการสร้างสรรค์ โดยไม่ลอกเลียนงานของผู้อื่น ยกเว้น ชื่อสินค้า ชื่อบริการ คำโฆษณาหรือสโลแกนที่มีเอกลักษณ์ โดยจะได้รับความคุ้มครองทันทีที่เกิดงานสร้างสรรค์ขึ้นโดยไม่ต้องจดทะเบียน  การแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญานั้นเป็นเพียงการแจ้งต่อหน่วยงานราชการว่าเป็นเจ้าของสิทธิ์ในผลงานลิขสิทธิ์ที่แจ้งไว้เท่านั้น ในขณะที่ ‘สิทธิบัตร’ (Patent) หมายถึง หนังสือสำคัญที่รัฐออกให้เพื่อคุ้มครองการประดิษฐ์ (Invention) หรือการออกแบบผลิตภัณฑ์ (Product Design) ที่มีลักษณะตามที่กฎหมายกำหนด เป็นสิทธิพิเศษ ที่ให้ผู้ประดิษฐ์คิดค้นหรือผู้ออกแบบผลิตภัณฑ์ มีสิทธิที่จะผลิตสินค้า จำหน่ายสินค้าแต่เพียงผู้เดียว ในช่วงระยะเวลาหนึ่ง สิทธิบัตรให้สิทธิแต่เพียงผู้เดียวแก่เจ้าของในการผลิต ขาย ให้เช่า หรือแจกจ่ายการประดิษฐ์ในประเทศที่ได้รับการคุ้มครอง เพราะฉะนั้นเจ้าของสิทธิสามารถกีดกันผู้อื่นจากการผลิต ขาย แจกจ่าย หรือนำเข้างานของเจ้าของสิทธิได้ แต่การที่จะได้สิทธิเหล่านี้ ผู้ยื่นจดสิทธิบัตรจำเป็นต้องเปิดเผยรายละเอียดและสาระสำคัญของงานต่อสำนักสิทธิบัตรในประเทศที่ต้องการได้รับการคุ้มครอง อย่างไรก็ตามสิทธิบัตรไม่สามารถได้รับความคุ้มครองทั่วโลก จะได้รับความคุ้มครองในประเทศที่ทำการจดสิทธิบัตรเท่านั้น ดังนั้นสำหรับการที่จะนำสิ่งประดิษฐ์ไปตีตลาดต่างประเทศ โดยเฉพาะการส่งออกไปยังต่างประเทศ สิ่งที่ควรทำคือ ยื่นจดสิทธิบัตรในประเทศที่จะไปทำการตลาด หรือส่งออกด้วย เพื่อประโยชน์ต่อตัวสินค้า ไม่ให้เกิดสินค้าเลียนแบบในประเทศที่เราทำการส่งออก และประโยชน์ในการบังคับใช้สิทธิทางกฎหมาย 

สิ่งประดิษฐ์ของคนไทยที่มีการจดสิทธิบัตรและนำไปทำตลาดในต่างประเทศ เช่น ‘ลูกบอลดับเพลิง’ (Elide Fire Ball) เจ้าของคือ บริษัท อิไลด์ ไฟร์บอล โปร จำกัด  โดยลูกบอลดับเพลิงนี้ ได้รับการจดสิทธิบัตรในประเทศไทย เลขที่สิทธิบัตร 18966 เมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม ปี 2541 ชื่อการประดิษฐ์ ลูกบอลดับเพลิง เพื่อทำการตลาดต่างประเทศ และรักษาผลประโยชน์ในการบังคับใช้สิทธิทางกฎหมาย ทางบริษัทได้มีการจดสิทธิบัตรเพิ่มเติม ดังนี้ สิทธิบัตรสหรัฐอเมริกา สิทธิบัตรจีน สิทธิบัตรที่ยื่นผ่านระบบ PCT และสิทธิบัตรไต้หวัน เช่นเดียวกันกับ เทคโนโลยีการหล่อโลหะแบบใหม่เรียกว่า “สเลอรี่” เจ้าของคือ GISSCO .CO., Ltd ซึ่งมีผู้ประดิษฐ์ชาวไทยร่วมด้วย คือ รศ.เจษฎา วรรณสินธุ์ จากคณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ และ Flemings, Merton C. Massachusetts Institute of Technology (MIT), USA. โดยเทคโนโลยีนี้ มีการยื่นขอสิทธิบัตรไว้ในหลายประเทศทั่วโลก ในชื่อการประดิษฐ์ “Process for preparing molten metals for casting at a low to zero superheat temperature” ไม่ว่าจะเป็นสิทธิบัตรที่ยื่นผ่านระบบ PCT สิทธิบัตรสหรัฐอเมริกา สิทธิบัตรยุโรป สิทธิบัตรญี่ปุ่น สิทธิบัตรจีน และสิทธิบัตรแคนาดา

ที่มา: 
บทความ สิทธิบัตร/อนุสิทธิบัตร จาก idgthailand.com
บทความ สิทธิบัตร การจดสิทธิบัตร อนุสิทธิบัตร และสิทธิบัตรการออกแบบ จาก idgthailand.com 
บทความ “ทรัพย์สินทางปัญญา” ไม่ใช่แค่เรื่องคุ้มครอง แต่เป็นเครื่องมือสร้างแต้มต่อให้ SME จาก smethailandclub.com 
บทความ การสืบค้นสิทธิบัตรในแต่ละประเทศ จาก idgthailand.com
บทความ Made in China 2025: มาถึงจุดไหนและมีนัยต่ออุตสาหกรรมไทยอย่างไรในปี โดย ตฤณ พานิชสาส์น  SCB EIC ธนาคารไทยพาณิชย์ จาก scbeic.com
บทความ ‘สิทธิบัตร’กับธุรกิจ SME จาก naewna.com